Hemoroid (Basur) Nedir? Hemoroid Belirtileri ve Tedavisi

Hemoroid (halk arasında basur) toplumda çok sık görülen, çoğu zaman utanma nedeniyle konuşulması ertelenen bir sağlık sorunudur. Oysa hemoroid, doğru bilgi ve doğru yaklaşımla büyük oranda kontrol altına alınabilir; hatta erken dönemde yaşam tarzı düzenlemeleriyle belirgin şekilde gerileyebilir. Bu yazıda “hemoroid nedir?”, “hemoroid belirtileri nelerdir?”, “iç hemoroid ile dış hemoroid arasındaki farklar neler?” ve “hemoroid tedavisi nasıl yapılır?” sorularını anlaşılır ve kapsamlı şekilde ele alacağız.

Önemli bir not: Makattan kanama, ağrı veya şişlik gibi şikâyetler çoğu zaman hemoroide bağlansa da her zaman sebep hemoroid olmayabilir. Makatta kanama; anal fissür, polipler, iltihabi bağırsak hastalıkları ve daha nadiren ciddi hastalıklarla da ilişkili olabilir. Bu nedenle özellikle yeni başlayan, tekrarlayan veya şiddetli belirtilerde bir sağlık profesyoneline başvurmak önemlidir. Yazının içinde “ne zaman doktora gidilmeli?” bölümünde alarm bulgularını ayrıca bulacaksınız.

İlgili içerikler: Kabızlık yönetimi için Kabızlık Neden Olur? Çocuk ve Yetişkinlerde Çözümler yazımıza da göz atabilirsiniz.

Hemoroid (Basur) Nedir? Nasıl Oluşur?

Hemoroid, anüs ve rektum bölgesinde bulunan damarsal yastıkçıkların (hemoroidal yastıkçıklar) normalden fazla genişlemesi, sarkması ve bazen iltihaplanmasıyla ortaya çıkan durumdur. Aslında bu yastıkçıklar tamamen “kötü” yapılar değildir; dışkı tutmaya yardımcı olur ve kapanmayı destekler. Sorun, bu dokuların basınca maruz kalması ve zamanla genişleyip belirti vermesidir.

Hemoroidin oluşmasında en sık rol oynayan mekanizma, anüs çevresindeki toplardamarlarda basıncın artmasıdır. Bu basınç artışı çoğunlukla:

• Kabızlık ve ıkınma,
• Tuvalette uzun süre oturma,
• Düşük lifli beslenme ve yetersiz su tüketimi,
• Hareketsiz yaşam,
• Obezite,
• Gebelik (özellikle hamilelikte hemoroid),
• Ağır kaldırma gibi zorlanmalarla ilişkilidir.

Hemoroid “tek tip” değildir. İçeride yerleşen iç hemoroid ile dışarıda yerleşen dış hemoroid farklı belirtiler verebilir. Bu ayrım, hemoroid tedavisi planı açısından da önem taşır.

Hemoroid Türleri: İç Hemoroid, Dış Hemoroid ve Tromboze Hemoroid

Hemoroid genel olarak iç hemoroid ve dış hemoroid olarak ikiye ayrılır. Her iki tipte de “basur memesi”, şişlik, kanama veya rahatsızlık hissi görülebilir; ancak ağrı ve kanama paternleri farklılaşır.

İç hemoroid nedir? (Evreler/Grade 1-4)

İç hemoroid, anüsün iç kısmında yerleşir. Bu bölge ağrı duyusuna daha az hassas olduğu için iç hemoroid çoğu zaman ağrısız kanama ile fark edilir. İç hemoroid evreleri (grade) klinikte sık kullanılır:

Bu evreleme, “iç hemoroid evreleri” aramalarında kullanıcıların en çok merak ettiği konulardan biridir ve tedavi kararını anlamayı kolaylaştırır.

Dış hemoroid nedir?

Dış hemoroid, anüsün dış kısmında yerleşir. Bu bölge ağrıya daha duyarlı olduğu için dış hemoroid daha çok:

• Makatta şişlik,
• Hassasiyet,
• Otururken rahatsızlık,
• Kaşıntı ve tahriş gibi şikâyetlerle kendini gösterebilir.

Tromboze dış hemoroid (pıhtılı hemoroid)

Bazı durumlarda dış hemoroid içinde pıhtı oluşur; buna tromboze dış hemoroid denir. Genellikle ani başlayan, belirgin şişlik ve şiddetli ağrı ile seyreder. “Bir anda makatta sert, morumsu bir şişlik çıktı” şeklinde tarif edilebilir. Bu tablo, farklı bir yaklaşım gerektirebilir; özellikle ilk 48–72 saat içinde değerlendirme önemlidir.

Daha fazla okuma: “Hemoroid mi fissür mü?” ayrımını anlattığımız Anal Fissür Nedir? Belirtileri ve Tedavisi yazısı, ayırıcı tanı açısından faydalı olabilir.

Hemoroid Belirtileri Nelerdir? (Kanama, Şişlik, Kaşıntı, Ağrı)

Hemoroid belirtileri kişiden kişiye değişebilir; hemoroidin tipi (iç/dış), evresi ve eşlik eden sorunlara göre şikâyetler farklılaşır. En sık görülen belirtiler şunlardır:

1) Hemoroid kanaması (makatta kanama)

İç hemoroidde en tipik bulgu parlak kırmızı kanamadır. Genellikle dışkılama sırasında veya sonrasında görülür; tuvalet kâğıdında kan, klozette damlama şeklinde olabilir. Ancak “kanama hemoroiddendir” diye varsaymak doğru değildir. Özellikle:

• 40 yaş üstünde yeni başlayan kanama,
• Ailede kolon kanseri öyküsü,
• Kansızlık, halsizlik,
• İstemsiz kilo kaybı,
• Dışkılama alışkanlığında belirgin değişiklik varsa mutlaka değerlendirme gerekir.

2) Makatta şişlik / makatta meme

Dış hemoroidde veya sarkan iç hemoroidde “makatta meme” hissi olabilir. Bazen bu şişlik dışkılama sonrası artar, gün içinde azalır. Grade 3 iç hemoroidde kişi şişliği elle içeri itme ihtiyacı duyabilir.

3) Kaşıntı, ıslaklık ve tahriş

Hemoroid bölgesinde akıntı hissi, nemlenme ve buna bağlı makatta kaşıntı gelişebilir. Kaşıma tahrişi artırır; tahriş arttıkça kaşıntı döngüsü güçlenir. Bu nedenle hijyen ve doğru bakım önemlidir.

4) Hemoroid ağrısı her zaman olur mu?

Bu kritik bir noktadır: İç hemoroid çoğu zaman ağrısızdır. Ağrı daha çok:

• Dış hemoroid,
• Tromboze dış hemoroid,
• Anal fissür gibi eşlik eden durumlarda belirginleşir.

Şiddetli ağrı, ateş, irinli akıntı gibi bulgular hemoroid dışında başka bir sorunu düşündürebilir ve gecikmeden muayene gerektirir.

Hemoroid Tedavisi: Evde Ne İyi Gelir, Ofis İşlemleri ve Cerrahi Seçenekler

Hemoroid tedavisi, hemoroidin evresine ve kişinin şikâyetlerine göre basamaklı planlanır. Amaç; kanamayı, ağrıyı, kaşıntıyı azaltmak, kabızlığı önlemek ve tekrarı engellemektir.

1) Evde hemoroide ne iyi gelir? (Yaşam tarzı ve beslenme)

Birçok kişide ilk ve en etkili adım yaşam tarzıdır. “Hemoroide ne iyi gelir?” sorusuna bilimsel temelli yanıtların başında şunlar gelir:

• Lif artırma: Sebze, meyve, kuru baklagiller, tam tahıllar. Lif dışkıyı yumuşatır, ıkınmayı azaltır.
• Su tüketimi: Lif artarken su yetersiz kalırsa kabızlık artabilir. Günlük ihtiyaç kişiye göre değişir.
• Tuvalet alışkanlığı:
  • Ikınmaktan kaçının.
  • Tuvalette uzun süre oturmayın (telefonla oyalanma bu süreyi uzatır).
  • Dışkılama isteğini ertelemeyin.
• Hareket: Günlük yürüyüş bağırsak hareketlerini destekler.
• Oturma banyosu: Ilık suyla kısa süreli oturma banyosu bazı kişilerde rahatlatıcı olabilir. Çok sıcak su ve uzun süreli uygulama tahrişi artırabilir.

2) Kremler, fitiller ve ilaçlar

Piyasada “hemoroid fitil krem” araması çok yaygın olsa da bu ürünlerin seçimi ve kullanım süresi önemlidir. Bazı ürünler kısa süreli rahatlama sağlayabilir; ancak:

• Uzun süre kontrolsüz kullanım tahriş yapabilir,
• Bazı içerikler (özellikle kortizonlu ürünler) hekim önerisi olmadan uzatılmamalıdır,
• Hamilelikte ve emzirmede ürün seçimi mutlaka doktorla konuşulmalıdır.

3) Ameliyatsız hemoroid tedavisi (ofis işlemleri)

Yaşam tarzı ve medikal tedaviye rağmen şikâyetler sürerse, özellikle iç hemoroidde ofis işlemleri gündeme gelebilir. Bunlar genellikle kısa sürede uygulanır:

• Lastik bant ligasyonu: İç hemoroidin köküne bant takılarak küçülmesi hedeflenir.
• Skleroterapi: Damar içine/çevresine ilaç verilerek büzüşme sağlanır.
• İnfrared koagülasyon: Isı ile küçültme amaçlanır.

Hangi yöntemin uygun olduğu hemoroidin evresine, kanama durumuna ve kişinin genel sağlık durumuna göre belirlenir.

4) Hemoroid ameliyatı (cerrahi)

İleri evre (özellikle grade 3–4), sürekli sarkma, ciddi kanama veya yaşam kalitesini bozan durumlarda cerrahi seçenekler değerlendirilebilir. “Hemoroid ameliyatı” tek tip değildir; farklı teknikler vardır ve karar muayene ile verilir. Cerrahi sonrası bakım, kabızlığı önleme ve doğru tuvalet alışkanlığı tekrarı azaltmada kritik rol oynar.

Hemoroid Ne Zaman Tehlikelidir? Ne Zaman Doktora Gidilmeli?

Hemoroid çoğu zaman iyi huylu bir durum olsa da bazı belirtiler “bekleyelim geçer” denmemesi gerektiğini gösterir. Aşağıdaki durumlarda gecikmeden doktora başvurun:

• Makatta kanama tekrarlıyorsa veya miktarı artıyorsa
• Dışkı renginde koyulaşma/siyaha yakın dışkılama varsa
• 40 yaş üstünde yeni başlayan kanama varsa
• Kansızlık belirtileri (çabuk yorulma, baş dönmesi) varsa
• İstemsiz kilo kaybı, iştahsızlık varsa
• Şiddetli ağrı, ateş, irinli akıntı varsa
• Ailede kolon kanseri veya polip öyküsü varsa
• “Makatta şişlik” hızla büyüyor, sertleşiyor ve çok ağrılı hale geliyorsa (tromboz ihtimali)

Unutmayın: “Basur sandım” diyerek geciktirmek yerine, doğru tanıyı netleştirmek hem güvenli hem de çoğu zaman daha kolay bir tedavi süreci sağlar.

Sık Sorulan Sorular (FAQ)

Hemoroid kanaması nasıl olur?

Genellikle parlak kırmızı, dışkılama sırasında/sonrasında tuvalet kâğıdında veya damlama şeklinde görülür. Ancak her kanama hemoroid değildir; ayırıcı tanı için değerlendirme gerekebilir.

İç hemoroid dışarı çıkar mı?

Evet. İç hemoroid evre ilerledikçe ıkınma ile dışarı sarkabilir (grade 2–3) ve ileri evrede sürekli dışarıda kalabilir (grade 4).

Hemoroid ağrısına ne iyi gelir?

Ağrı özellikle dış hemoroid veya trombozda belirgindir. Kısa süreli rahatlama için ılık oturma banyosu, tahrişi azaltan bakım ve doktorun önereceği tedaviler yardımcı olabilir. Şiddetli ve ani ağrıda muayene önemlidir.

Hamilelikte hemoroid olur mu?

Evet, gebelikte artan basınç ve kabızlık nedeniyle hamilelikte hemoroid sık görülür. Tedavide yaşam tarzı ve güvenli seçenekler ön plandadır; ilaç/fitil kullanımı mutlaka doktor önerisiyle olmalıdır.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekim muayenesi gerekir. Son güncelleme: 2026.