ESD (Endoskopik Submukozal Diseksiyon) Nedir? Avantajları Nelerdir?

Sindirim sistemiyle ilgili bazı lezyonlar (örneğin mide, yemek borusu ya da kalın bağırsakta saptanan erken evre tümörler veya geniş polipler) geçmişte çoğu zaman cerrahi ameliyatla çıkarılırken, günümüzde endoskopik cerrahi yöntemleri sayesinde daha az invaziv seçenekler mümkün hale geldi. Bu yöntemlerin başında ESD (Endoskopik Submukozal Diseksiyon) gelir. Peki ESD nedir, ESD işlemi nasıl yapılır ve ESD avantajları nelerdir?

Bu yazıda, hastaların en sık merak ettiği sorulara hasta dostu bir dille yanıt vereceğiz: ESD’nin hangi durumlarda tercih edildiği, EMR ile farkları, işlem öncesi hazırlık, olası riskler, iyileşme süreci ve ESD sonrası beslenme gibi konulara değineceğiz. Unutmayın: Sağlık içerikleri genel bilgilendirme amaçlıdır; en doğru karar, lezyonun yeri/boyutu ve patoloji şüphesi gibi kriterleri değerlendiren gastroenteroloji uzmanı tarafından verilir.

ESD Nedir? (Endoskopik Submukozal Diseksiyonun Tanımı)

ESD (endoskopik submukozal diseksiyon), sindirim kanalının iç yüzeyinde (mukoza tabakası) yer alan ve çoğunlukla erken evrede yakalanan lezyonların, endoskop yardımıyla tek parça (en-bloc) çıkarılmasını hedefleyen ileri düzey bir endoskopik tedavi yöntemidir. “Endoskopik” ifadesi, işlemin ağızdan veya anüsten ilerletilen bir endoskopla yapıldığını; “submukozal diseksiyon” ifadesi ise lezyonun altındaki submukoza planında dikkatli bir şekilde ayrıştırılarak çıkarıldığını anlatır.

Hastalar açısından ESD’nin en önemli yönü şudur: Lezyon tek parça çıkarılabildiğinde patoloji değerlendirmesi daha sağlıklı yapılabilir. Bu da “tam çıkarım (R0 rezeksiyon)” gibi kritik sonuçların daha net raporlanmasına yardımcı olur. Bu nedenle ESD, uygun hastada organ koruyucu bir yaklaşım olarak öne çıkar.

ESD, her ne kadar “ameliyat” kelimesiyle anılsa da klasik anlamda açık/laparoskopik cerrahi değildir; daha çok ileri endoskopik cerrahi olarak düşünülebilir. Yine de teknik olarak zor bir işlemdir ve deneyimli ekip, uygun donanım ve doğru hasta seçimi gerektirir.

İlgili okuma: Endoskopik işlemler hakkında genel bilgi için Endoskopi nedir? ve kalın bağırsak taraması için Kolonoskopi rehberi sayfalarımıza göz atabilirsiniz.

ESD Hangi Durumlarda Uygulanır? (Kimlere Yapılır, Kimlere Yapılmaz?)

“ESD kimlere yapılır?” sorusunun yanıtı lezyonun yeri, boyutu, derinliği ve kanserleşme riskiyle yakından ilişkilidir. Genel olarak ESD; yüzeyel (erken evre) ve sınırlı lezyonlarda, özellikle tek parça çıkarımın önemli olduğu durumlarda tercih edilir. Uygulama alanları hekim değerlendirmesine göre değişmekle birlikte şunları içerebilir:

Sık değerlendirilen alanlar

• Mide lezyonları: Erken evre mide kanseri şüphesi, displazi, geniş yüzeyel lezyonlar
• Özofagus (yemek borusu): Displazi ve erken evre lezyonlar (ör. Barrett zemininde)
• Kolon ve rektum: Büyük/yerleşimi zor polipler veya erken evre yüzeyel lezyonlar

ESD kimlere yapılmayabilir? (Kontrendikasyonlar)

Her hasta ESD için uygun değildir. Örneğin:

• Lezyonun derine invazyon şüphesi (daha ileri evre olasılığı)
• Kanama riskini artıran kontrolsüz durumlar
• İşlemi zorlaştıran bazı anatomik/klinik koşullar
• Hastanın genel durumunun sedasyon/anestezi için uygun olmaması

Bu noktada amaç “herkese ESD” değil, doğru hastaya doğru yöntem yaklaşımıdır. Bazen EMR (endoskopik mukozal rezeksiyon) yeterli olabilir; bazen de cerrahi seçenekler daha güvenli ve etkili hale gelebilir.

İlgili okuma: Polip tedavilerinde seçenekleri anlamak için Polip çıkarma yöntemleri (EMR) yazımızı da inceleyebilirsiniz.

ESD İşlemi Nasıl Yapılır? (Adım Adım Süreç, Süre ve Hazırlık)

ESD işlemi genellikle endoskopi ünitesinde, hastanın durumuna göre sedasyon veya anestezi altında yapılır. “ESD acıtır mı?” sorusu da burada önem kazanır: İşlem sırasında hasta çoğunlukla ağrı hissetmez; ancak işlem sonrası dönemde hafif ağrı, yanma, şişkinlik gibi şikayetler kişiden kişiye değişebilir.

1) ESD öncesi hazırlık

Hazırlık, işlemin yapılacağı bölgeye göre farklılaşabilir:

• Açlık süresi: Mide/özofagus işlemlerinde belirli saat açlık istenir.
• Kolon için bağırsak hazırlığı: Kolonoskopi benzeri temizlik gerekebilir.
• İlaçlar: Özellikle kan sulandırıcı kullanan hastalarda planlama çok önemlidir. İlaçların kesilmesi/yeniden başlanması mutlaka hekim önerisiyle yapılmalıdır.
• Gerekli kan testleri ve anestezi değerlendirmesi istenebilir.

2) İşlemin temel aşamaları (basitleştirilmiş anlatım)

• Lezyonun sınırları endoskopla değerlendirilir ve işaretlenebilir.
• Mukoza altına sıvı verilerek lezyon “kaldırılır” (daha güvenli bir diseksiyon planı oluşturmak için).
• Lezyon çevresinden kesiler yapılır.
• Submukozal diseksiyon ile lezyon alt dokulardan dikkatle ayrılır.
• Çıkarılan doku patolojiye gönderilir (tanı ve “tam çıkarım” değerlendirmesi için).

3) ESD ne kadar sürer?

“ESD ne kadar sürer?” sorusunun tek bir cevabı yoktur. Süre; lezyonun boyutu, yeri, damar yapısı, daha önce işlem görüp görmediği gibi faktörlere göre değişir. Bazı işlemler daha kısa sürerken, teknik olarak zor vakalar daha uzun sürebilir. Doktorunuz size kendi vakanız için daha net bir aralık verecektir.

4) Patoloji ve “R0 rezeksiyon” ne demek?

ESD’nin hedeflerinden biri, lezyonu tek parça çıkarıp patolojiye “temiz sınırlar” ile göndermektir. Patoloji raporunda:

• Lezyonun tipi
• Sınırların temiz olup olmadığı (R0 gibi)
• Derinlik ve risk kriterleri
  gibi bilgiler yer alır. Bu bilgiler, ek tedavi gerekip gerekmediğini belirlemede kritik rol oynar.

ESD Avantajları Nelerdir? (Neden Tercih Edilir?)

ESD avantajları uygun hastada oldukça belirgin olabilir. Ancak her avantajın, doğru hasta seçimi ve deneyimli ekip koşuluna bağlı olduğunu unutmamak gerekir.

1) Tek parça (en-bloc) çıkarım olasılığı

ESD’nin en güçlü yönlerinden biri, lezyonu tek parça çıkarma hedefidir. Bu sayede:

• Patolog lezyonu daha net değerlendirir,
• Sınırların temizliği daha doğru raporlanabilir,
• Bazı durumlarda nüks riski azalabilir (vaka özelliklerine bağlıdır).

2) Organ koruyucu yaklaşım

Cerrahiye kıyasla ESD, uygun olgularda organın korunmasına yardımcı olabilir. Örneğin mide veya rektum gibi bölgelerde, doğru seçilmiş erken evre lezyonlarda daha az doku kaybıyla tedavi hedeflenebilir.

3) Daha az invaziv endoskopik cerrahi

ESD, karın açılması veya büyük kesiler olmadan yapılabildiği için:

• İyileşme süreci daha konforlu olabilir,
• Hastanede kalış süresi bazı hastalarda daha kısa olabilir,
• Günlük yaşama dönüş daha hızlı olabilir (kişiye göre değişir).

4) Tedavi ve tanının birlikte yönetilmesi

Bazı lezyonlarda ESD hem tedavi sağlayabilir hem de patolojiyle “kesin tanı ve evreleme” açısından önemli bilgi sunar. Bu, sonraki adımların planlanmasında hekime yol gösterir.

ESD mi EMR mi? Farkları + Riskler ve ESD Sonrası Süreç

Hastaların en çok aradığı konulardan biri **“ESD EMR farkı”**dır. Kısaca:

• EMR (endoskopik mukozal rezeksiyon) genellikle daha yüzeyel ve/veya daha küçük lezyonlarda, bazı durumlarda parça parça çıkarımın kabul edilebilir olduğu bir yöntemdir.
• ESD ise daha çok tek parça çıkarımın önemli olduğu, daha büyük veya sınırları daha kritik lezyonlarda öne çıkar; teknik olarak daha zordur.

ESD ve EMR karşılaştırma tablosu (genel çerçeve)

ESD riskleri ve olası komplikasyonlar

Her tıbbi işlem gibi ESD’nin de riskleri vardır. En sık konuşulanlar:

• Kanama: İşlem sırasında veya sonrasında görülebilir.
• Perforasyon (delinme): Nadiren gelişebilir; bazen endoskopik yöntemlerle kapatılabilir, bazen ek müdahale gerekebilir.
• Darlık (özellikle özofagus ESD sonrası): Yutma güçlüğüyle kendini gösterebilir.

Ne zaman acile başvurmalı? Şiddetli karın ağrısı, bayılma, yoğun kanama, yüksek ateş, siyah dışkı, göğüs ağrısı gibi bulgular varsa vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

ESD sonrası süreç: iyileşme, takip ve beslenme

• Hastanede kalış: İşlemin yerine ve risk durumuna göre değişebilir.
• ESD sonrası beslenme: Özofagus/mide işlemlerinde genellikle bir süre sıvı-yumuşak gıda planı gündeme gelebilir; kolon işlemlerinde öneriler farklı olabilir. En doğru liste, işlemi yapan ekibin verdiği yazılı talimatlardır.
• Kontrol ve patoloji sonucu: Patoloji sonucuna göre ek tedavi, takip endoskopisi veya sadece izlem planı yapılabilir.
• İşe dönüş: Kişisel iyileşme hızına, yapılan işlemin kapsamına ve doktor önerisine göre değişir.

Sık Sorulan Sorular (FAQ)

ESD ameliyat mı, endoskopi mi?

ESD, klasik cerrahi ameliyat gibi bir kesi gerektirmeyen; ancak “ileri düzey” olduğu için endoskopik cerrahi olarak da anılan endoskopik bir işlemdir.

ESD sonrası kanama olur mu?

Olabilir. Hafif kanama bazı durumlarda görülebilir; yoğun kanama veya halsizlik/bayılma gibi belirtiler varsa acil değerlendirme gerekir.

ESD sonrası ne zaman yemek yenir?

İşlemin yapıldığı bölgeye göre değişir. Bazı hastalarda aynı gün sıvı başlanabilirken, bazı durumlarda daha temkinli ilerlenir. Doktorunuzun önerdiği plan esas alınmalıdır.

ESD ile kanser tamamen geçer mi?

ESD, uygun seçilmiş erken evre lezyonlarda küratif (tam tedavi edici) olabilir; ancak bu, patoloji raporu ve risk kriterlerine bağlıdır. Bu nedenle “kesin” yanıt kişiye özeldir.

Sonuç: ESD Hakkında Bilinçli Karar Vermek

Endoskopik submukozal diseksiyon (ESD), uygun hastalarda erken evre sindirim sistemi lezyonlarının tedavisinde güçlü bir seçenektir. ESD nedir sorusunun özeti: Lezyonu endoskopla, çoğu zaman tek parça çıkararak hem tedavi hem de sağlıklı patoloji değerlendirmesi sağlamayı amaçlayan ileri bir endoskopik cerrahi yöntemidir. En iyi sonuçlar; doğru endikasyon, deneyimli ekip, iyi hazırlık ve düzenli takip ile elde edilir.

Randevu öncesi hazırlık, işlem planı ve ESD sonrası beslenme gibi konularda kişiselleştirilmiş bilgi için gastroenteroloji uzmanına başvurmanız önemlidir. Ayrıca konuya hazırlıklı gitmek isterseniz Endoskopi nedir? ve Kolonoskopi içeriklerimiz üzerinden temel süreci gözden geçirebilirsiniz.