Gastroenteroloji Nedir? Gastroenteroloji Neye Bakar? (Sindirim Sistemi Hastalıkları Rehberi)

Sindirim sistemiyle ilgili şikayetler günlük yaşam kalitesini hızla düşürebilir: mide yanması, şişkinlik, karın ağrısı, ishal-kabızlık döngüsü, yutma güçlüğü ya da dışkıda kan gibi belirtiler hem endişe yaratır hem de “Hangi doktora gitmeliyim?” sorusunu beraberinde getirir. Tam bu noktada gastroenteroloji devreye girer. Bu yazıda “gastroenteroloji nedir?”, “gastroenteroloji neye bakar?”, gastroenteroloji doktoru / gastroenteroloji uzmanı hangi hastalıklarla ilgilenir, hangi belirtilerde randevu alınmalı ve hangi durumlarda acile başvurulmalı gibi merak edilen konuları kapsamlı şekilde ele alacağız.

Amacımız, sindirim sistemi şikayetlerinizi daha doğru anlamanıza yardımcı olmak ve doğru branşa yönelmenizi kolaylaştırmak. Ayrıca yazı boyunca sindirim sistemi hastalıkları, endoskopi, kolonoskopi gibi sık aranan konulara da kısa ve anlaşılır açıklamalar ekledik. (Not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için mutlaka hekim değerlendirmesi gerekir.)

Gastroenteroloji Nedir?

Gastroenteroloji, sindirim sistemini ve sindirimle ilişkili organları inceleyen tıp dalıdır. “Gastro” mideyi, “enteroloji” ise bağırsakları çağrıştırsa da gastroenteroloji kapsamı bununla sınırlı değildir. Bir gastroenteroloji uzmanı; sindirim kanalının tamamı ve bazı yardımcı organlarla ilgili hastalıkların tanı, tedavi ve takibini yapar.

Gastroenterolojinin ilgilendiği başlıca organ ve sistemler şunlardır:

• Yemek borusu (özofagus): Reflü, yutma güçlüğü, özofajit gibi durumlar
• Mide: Gastrit, ülser, Helicobacter pylori enfeksiyonu
• İnce ve kalın bağırsaklar: IBS (huzursuz bağırsak), Crohn, ülseratif kolit, çölyak, kronik ishal/kabızlık
• Karaciğer: Yağlı karaciğer, hepatitler, siroz takibi
• Safra kesesi ve safra yolları: Taşlar ve safra akımıyla ilişkili problemler (değerlendirme ve yönlendirme)
• Pankreas: Pankreatit şüphesi ve bazı pankreas hastalıklarının takibi

Kısacası “mide ve bağırsak doktoru” olarak bilinse de gastroenteroloji, sindirimin tüm basamaklarını kapsayan geniş bir uzmanlık alanıdır. Eğer şikayetleriniz uzun sürüyor, tekrarlıyor veya günlük yaşamınızı etkiliyorsa bir gastroenteroloji doktoru değerlendirmesi doğru bir başlangıç olabilir.

Gastroenteroloji Neye Bakar? (Hangi Hastalıklar ve Sorunlar)

“Gastroenteroloji neye bakar?” sorusunun cevabı, aslında “Sindirim sisteminde ne sorun çıkabilir?” sorusunun da cevabıdır. Aşağıda, gastroenteroloji hangi hastalıklara bakar sorusunu organ bazlı ve pratik bir şekilde listeledik.

Yemek borusu (özofagus) ile ilgili

• Gastroözofageal reflü (GERD): Mide asidinin yemek borusuna kaçması, yanma ve ekşime
• Yutma güçlüğü (disfaji): Katı/sıvı gıdaları yutarken takılma hissi
• Özofajit: Yemek borusunda iltihap/hasar

Mide ile ilgili

• Gastrit ve ülser: Mide ağrısı, yanma, bulantı
• Helicobacter pylori (H. pylori): Ülser ve gastrit ile ilişkili bakteri
• Fonksiyonel dispepsi: Yapısal bir neden bulunmadan hazımsızlık hissi

Bağırsaklar ile ilgili

• IBS (Huzursuz Bağırsak Sendromu): Karın ağrısı, şişkinlik, ishal/kabızlık atakları
• IBD (İnflamatuvar Bağırsak Hastalıkları): Crohn ve ülseratif kolit
• Çölyak hastalığı: Glutenle tetiklenen bağışıklık yanıtı; ishal, kilo kaybı, kansızlık görülebilir
• Kronik ishal / kronik kabızlık: Altta yatan nedenin araştırılması
• Divertiküler hastalık (değerlendirme ve takip)

Karaciğer, safra yolları ve pankreas

• Yağlı karaciğer (hepatosteatoz): Metabolik durumlarla ilişkili olabilir
• Hepatitler: Viral veya diğer nedenlere bağlı karaciğer iltihabı
• Karaciğer enzim yüksekliği: Nedenin araştırılması
• Safra taşı şüphesi ve safra akımı sorunları (gerekirse ilgili branşlarla birlikte yönetim)
• Pankreatit şüphesi gibi pankreasla ilişkili durumların değerlendirilmesi

Bu liste, sindirim sistemi hastalıkları için genel bir çerçeve sunar. Şikayetlerin süresi, eşlik eden bulgular ve yaş gibi faktörler tanı yaklaşımını değiştirir; bu nedenle kişiye özel değerlendirme önemlidir.

Hangi Şikayetlerde Gastroenterolojiye Gidilir? (Belirti → Branş Rehberi)

“Gastroenterolojiye ne zaman gidilir?” sorusuna en net yanıt, belirtileri doğru okumakla verilir. Aşağıdaki liste, en sık görülen yakınmalarda gastroenteroloji doktoru değerlendirmesinin uygun olabileceği durumları özetler:

Sık görülen belirtiler

• Mide yanması, ekşime, göğüste yanma (özellikle sık tekrarlıyorsa)
• Karın ağrısı (özellikle 2–3 haftadan uzun sürüyorsa veya tekrarlıyorsa)
• Şişkinlik ve gaz, yemek sonrası belirgin rahatsızlık
• Bulantı-kusma, iştahsızlık
• İshal veya kabızlık (uzun sürmesi, düzenin bozulması)
• Dışkıda kan, dışkının siyaha yakın katran görünüm alması
• Kilo kaybı (istemsiz)
• Sarılık (ciltte/göz akında sararma), koyu idrar-açık renk dışkı
• Yutma güçlüğü veya boğazda takılma hissi
• Kansızlık (demir eksikliği) ve eşlik eden sindirim şikayetleri

Pratik mini yönlendirme (kafa karışıklığını azaltmak için)

• “Reflü için hangi doktora gidilir?” → Sıklıkla gastroenteroloji
• “Gastrit için hangi doktora gidilir?” → gastroenteroloji veya ilk değerlendirmede dahiliye; gerekirse gastroenteroloji
• “İshal için hangi doktora gidilir?” → Uzunsa/tekrarlıyorsa gastroenteroloji
• “Kabızlık için hangi doktora gidilir?” → Kronikse gastroenteroloji
• “Dışkıda kan hangi bölüm?” → Öncelikle acil değerlendirme gerekebilir; ardından gastroenteroloji (nedene göre yönlendirme)

Bu belirtiler sizde varsa randevuya giderken şikayetlerin ne zaman başladığını, nelerin arttırıp azalttığını, kullandığınız ilaçları ve varsa önceki tetkik sonuçlarını not almak muayeneyi hızlandırır.

İlgili içerikler: Reflü belirtileri ve tedavi yaklaşımları ve Çölyak hastalığı nedir?

Gastroenteroloji Hangi Testleri İster? Endoskopi ve Kolonoskopi Kısa Bilgi + Acil Uyarılar

Gastroenteroloji uzmanı, şikayetinize göre muayene sonrası bazı tetkikler planlayabilir. “Gastroenteroloji hangi testleri ister?” sorusunun yanıtı kişiye göre değişse de en sık kullanılanlar şunlardır:

Sık istenen tetkikler

• Kan testleri: Kansızlık, iltihap göstergeleri, karaciğer fonksiyon testleri, pankreas enzimleri vb.
• Dışkı testleri: Enfeksiyon, gizli kan, bazı inflamasyon belirteçleri
• Görüntüleme: Ultrason gibi yöntemlerle karaciğer-safra yolları değerlendirmesi (gerektiğinde ileri görüntüleme)
• Endoskopi: Yemek borusu-mide-onikiparmak bağırsağının iç yüzeyini değerlendirmek için
• Kolonoskopi: Kalın bağırsağın değerlendirilmesi; bazı durumlarda biyopsi alınabilir

Endoskopi ve kolonoskopi hakkında genel bilgilendirme

“Endoskopi nedir?” ve “Kolonoskopi nedir?” aramaları çok yaygındır. Bu işlemler, sindirim kanalının iç yüzeyinin kamera ile görüntülenmesini sağlar. Hekim; şikayetlerinize, yaşınıza, aile öykünüze ve eşlik eden bulgulara göre bu işlemleri önerebilir. İşlem öncesi hazırlık (açlık, ilaç düzeni, bağırsak temizliği gibi) merkezlerin protokollerine göre değişebilir; bu nedenle randevu öncesi size verilen talimatlar esas alınmalıdır.

Detaylı okuma: Endoskopi nedir, nasıl yapılır? ve Kolonoskopi nedir, kimlere önerilir?

Ne zaman acile başvurmalı? (Kırmızı bayraklar)

Aşağıdaki durumlarda beklemeden acil yardım almak önemlidir:

• Kan kusma veya kahve telvesi gibi kusma
• Siyah, katran gibi dışkı ya da bol miktarda kırmızı kanama
• Ani başlayan şiddetli karın ağrısı, karında sertlik
• Bayılma, ciddi halsizlik, hızlı nabızla birlikte kanama şüphesi
• Yüksek ateş + karın ağrısı, genel durum bozulması
• Hızla gelişen sarılık ve bilinç değişikliği gibi ağır bulgular

Gastroenteroloji mi Dahiliye mi? Genel Cerrahi mi? (Kısa Karşılaştırma)

“Hangi bölüme gitmeliyim?” sorusu çok yaygındır. Basit bir çerçeve çizmek gerekirse:

• Dahiliye (İç Hastalıkları): Genel değerlendirme için iyi bir başlangıç olabilir. Bazı mide-bağırsak şikayetlerinde ilk muayeneyi yapar, gerekli görürse gastroenteroloji uzmanına yönlendirir.
• Gastroenteroloji: Sindirim sistemi hastalıkları konusunda daha özelleşmiş değerlendirme yapar; endoskopi/kolonoskopi gibi girişimsel tanı yöntemlerini planlayabilir.
• Genel Cerrahi: Safra kesesi taşı ameliyatı, apandisit gibi cerrahi gerektiren durumlar başta olmak üzere, bazı sindirim sistemi sorunlarının cerrahi tedavisinde rol alır. Gastroenteroloji ile birlikte takip edilen hastalar da olabilir.

Eğer şikayetiniz daha çok “uzun süredir var ve tekrarlıyor” türündeyse gastroenteroloji; “ani başladı ve çok şiddetli” ise acil değerlendirme (ve gerekirse cerrahi) daha öncelikli olabilir.

Sık Sorulan Sorular (FAQ)

Gastroenteroloji randevusuna aç mı gidilir?

Her zaman değil. Kan tahlili veya endoskopi gibi bir işlem planlanıyorsa açlık gerekebilir; ancak bu, randevunun içeriğine göre değişir. En doğrusu randevu öncesi verilen bilgilendirmeyi takip etmektir.

Gastroenteroloji çocuklara bakar mı?

Çocuklar için ayrı bir uzmanlık alanı olan Çocuk Gastroenteroloji bulunur. Çocuğun yaşına ve şikayetine göre çocuk gastroenteroloji veya çocuk sağlığı ve hastalıkları değerlendirmesi uygun olabilir.

Gastroenteroloji doktoru hangi şikayetlere bakar?

En sık; reflü, gastrit/ülser, karın ağrısı, şişkinlik, ishal-kabızlık, dışkıda kan, sarılık, karaciğer enzim yüksekliği gibi şikayetlere bakar.

Sonuç: Gastroenterolojiye Gitmeden Önce Nasıl Hazırlanmalı?

“Gastroenteroloji nedir?” ve “gastroenteroloji neye bakar?” sorularının özeti şu: Gastroenteroloji, sindirim sisteminin geniş bir bölümünü kapsar ve birçok sindirim sistemi hastalığı için doğru uzmanlık alanıdır. Randevuya giderken aşağıdakiler işinizi kolaylaştırır:

• Şikayetlerinizi (başlangıç tarihi, sıklık, tetikleyiciler) not alın
• Kullandığınız ilaçları ve takviyeleri listeleyin
• Daha önce yapılmış tetkik/raporları yanınıza alın
• Ailede bağırsak hastalığı, çölyak, kolon kanseri öyküsü varsa belirtin

Sindirim sistemi şikayetleri ihmal edildiğinde uzayabilir; erken değerlendirme ise çoğu zaman süreci daha yönetilebilir hale getirir. İçerikler arasında gezinmek isterseniz: Sindirim sistemi hastalıkları rehberi bağlantısına da göz atabilirsiniz.